Bigarren Mundu Gerra

Vikidia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, bilatu
Bigarren Mundu Gerra
Bundesarchiv Bild 183-51909-0003, Polen, Schlagbaum, deutsche Soldaten.jpg
1939ko irailaren 1ean, alemaniar soldadu batzuek Poloniako mugako hesiak hautsi zituzten Danzig aldean; horrela hasi zen Bigarren Mundu Gerra.
Data 1939ko irailaren 1a – 1945eko irailaren 2a
Lekua Europa, Asia, Ozeano Barea,
Mediterraneoa, Afrika eta Ekialde Hurbila
Emaitza Aliatuen garaipena. Nazio Batuen Erakundearen sortzea
Kokapena
Gudulariak
Ardatza

Alemania Alemania Nazia
Japonia Japonia
Italia Italia
Hungaria Hungaria
Errumania Errumania
Bulgaria Bulgaria


Laguntzaileak:
 Finlandia
 Thailandia
Irak Irak

Aliatuak

Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Sobietar Batasuna
 Erresuma Batua
Ameriketako Estatu Batuak Estatu Batuak
Taiwan Txinako Errepublika
Frantzia Frantzia
Polonia Polonia
Kanada Kanada
 Australia
 Jugoslavia
Grezia Grezia
 Herbehereak
 Belgika
Hegoafrika Hegoafrika
 Zeelanda Berria
 Norvegia
 Txekoslovakia
Etiopia Etiopia
 Brasil
 Danimarka
 Luxenburgo
 Kuba
 Mexiko

Buruzagiak
Alemania Adolf Hitler
Alemania Erich von Manstein
Alemania Erwin Rommel
Alemania Karl Dönitz
Italia Benito Mussolini
Italia Italo Garibaldi
Japonia Hideki Tojo
Japonia Isoroku Yamamoto
Japonia Tomoyuki Yamashita
Japonia Chūichi Nagumo
eta abar
Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Iosif Stalin
Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Georgi Zhukov
Flag of the Soviet Union.svg Aleksandr Vasilevski
Erresuma Batua Winston Churchill
Erresuma Batua Bernard Montgomery
Erresuma Batua Harold Alexander
Ameriketako Estatu Batuak Franklin D. Roosevelt
Ameriketako Estatu Batuak George S. Patton
Ameriketako Estatu Batuak Dwight David Eisenhower
Taiwan Chiang Kai-shek
Taiwan Mao Zedong
Galerak
8.000.000 militar
4.000.000 zibil
17.000.000 militar
33.000.000 zibil

Bigarren Mundu Gerra 1939ko irailaren 1etik hasita 1945eko irailaren 2ra arte egon zen gerra edo gatazka armatu handi bat izan zen; Europa, Afrika eta Asian gertatu zen eta 70 herrialdek baino gehiagok hartu zuten bertan parte, eta ez bakarrik kontinente horietakoek, Amerika eta Ozeaniako herrialde batzuek ere hartu baitzuten parte. Nagusiki, herrialde horiek deneak bi aliantza militarretan banatu ziren:

Historiako gerrarik handiena izan zen, milioika militar mobilizatu zituen eta uste da 50 eta 80 milioi bitarte pertsona hil zirela bertan, gehienak zibilak (hau da, soldaduak ez). Arma nuklearrak erabili ziren gerra bakarra izan zen.

Arrazoiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bigarren Mundu Gerraren arrazoiak, nagusiki, hauek izan ziren: mendebaldean, alemaniar tropek Polonia inbaditu zutela, eta ekialdean, Japoniak Txina, britainiar eta holandar koloniak inbaditu zituela, eta geroago, Pearl Harbor-i egin zion erasoa.

Kronologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1939: Gerraren hasiera Europan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Europan, gerra 1939ko irailaren 1ean hasi zen, Alemaniak Poloniari eraso zionean. Horren ondorioz, irailaren 3an, Erresuma Batuak eta Frantziak gerra deklaratu zioten Alemaniari, baina ez zuten Poloniari laguntzeko troparik bidali. Horrela, armada alemaniarrak Blitzkrieg edo Tximista Gerra (oso eraso azkarra) burutu zuen: Varsovia irailaren 27an erori zen, eta azken tropa poloniarrak urriaren 6an errenditu ziren. Bestalde, irailaren 17an, Sobietar Batasunak ere ekialdetik eraso zion Poloniari. Gainera, azaroaren 30ean, Sobietar Batasunak Finlandiari eraso zion.

1940: Gerraren hedapena Europa eta Afrikan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urte honetan, honako hauek izan ziren Europako gerran izandako gertakari nagusienak:

  • Norvegia eta Danimarkaren inbasioa: Naziek Norvegia eta Danimarka inbaditu zituzten apirilean, eta ekainean Sobietar Batasunak Estonia, Letonia eta Lituania okupatu zituen, baita Errumaniako lurralde batzuk ere.
  • Frantziako bataila: maiatzean, Alemaniako tropak Frantzian sartu ziren eta nahiko azkar okupatu zuten Frantziako iparralde guztia, Mantxako kanalera iritsi arte. Ekainean, alemaniar armada Parisen sartu zen eta Italiak ere gerra deklaratu zion Frantziari; Frantziak eta Alemaniak sinatu zuten armistizioaren bidez, herrialdea bi zatitan banatuta geratu zen: iparraldea eta mendebaldeko kostaldea Alemaniaren mende, eta gainontzeko guztia Philippe Petain mariskalak zuzentzen zuen Vichyko Gobernu kolaboratzailearen esku.
  • Ingalaterrako bataila: Frantzia garaitu ondoren, Hitlerrek uste zuen Erresuma Batua ere laster errendituko zela. Baina gobernu britainiarrak, Winston Churchill buru zuela, borrokatzen jarraitzea erabaki zuen. Bretainia Handiaren inbasioa prestatzeko, alemaniarrek airean nagusitasuna lortu nahi izan zuten lehendabizi eta, horregatik, hegazkineria hutsezko Ingalaterrako bataila borrokatu zen. Britainiarrarrek pilotu gutxiago eduki arren, alemaniarren aire-erasoa geldiarazi ahal izan zuten. Hori ikusirik, Londres bonbardatzen hasi ziren. Hala ere, britainiarrek azkenik Mantxako kanala kontrolatzea lortu zuten eta alemaniarren inbasioa bertan behera geratu zen.
  • Italiaren erasoak: Afrika iparraldean, Italiak Egiptoko kolonia britainiarrari eroasi zion, Suezko kanala kontrolatzeko asmoz, baina armada britainiarrak eutsi egin zion erasoari. Europan, berriz, italiarrek Greziari eraso zioten, baina han ere porrot egin zuten.

1941: Gerraren hedapena mundu osora[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Europako lurralde askotara eta Europak Afrikan zituen kolonietara zabaldu ondoren, mundu osora hedatu zen gerra, bereziki Asiako ekialdera eta Ozeano Barera, eta Ameriketako Estatu Batuak ere sartu ziren gerran.

Urte honetan, gerra honela garatu zen:

Ipar Afrikako kanpaina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Italiako armadaren porrotaren ondorioz, Hitlerrek errefortzuak bidali behar izan zituen ipar Afrikara. Otsailean, lehenengo tropa alemaniarrak iritsi ziren Libiara, Erwin Rommel jeneralaren agindupean: Afrika Korps izenarekin ezagutzen dira tropa hauek. Hasieran, aliatuen erasoei eusteko agindua baino ez zeukan Rommelek; baina erresistentzia ahula jaso zuela ikusita, erasoari ekin zion, eta britainiarrak Egiptoko mugaraino bultzatu zituen. Abendurako, ordea, britainiarrek galdutako lurralde osoa berreskuratu zuten.

Balkanetako kanpaina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hitlerrek Sobietar Batasunari eraso nahi zion, baina, hori baino lehen, iruditzen zitzaion Europako hegoalde osoa menderatzea ezinbestekoa zela. Horretarako, Italia eta Greziaren arteko gatazka bukatu behar zen.

  • 1940-41 bitarteko neguan, alemaniarrek Hungaria, Errumania, Bulgaria eta Jugoslaviako gobernuekin negoziatu zuten Ardatzeko potentziekin bat egiteko.
  • 1941eko martxoaren 27an, ordea, Jugoslavian Ardatzaren aurkako estatu-kolpe bat burutu zen, eta, horregatik, Greziaz gain Jugoslavia ere jarri zuten naziek beren jomugan.
  • 1941eko apirilean, tropa alemaniarrek, italiarrekin eta hungariarrekin batera, Jugoslavia eta Greziaren kontra egin zuten. Greziak britainiarren laguntza izan bazuen ere, Ardatzaren aurrerakada geldiezina izan zen. Jugoslavian, gainera, erresistentzia ez zen oso gogorra izan; Belgrad hiriburua apirilaren 12an hartu zuten eta herrialdea apirilaren 17an errenditu zen. Grezian ere, Ardatzaren erasoa azkarra eta eraginkorra izan zen. Hilaren bukaerarako, nazien menpe zegoen jada.
  • Maiatzaren 20an, alemaniarrak Kretaren aurkako erasoari ekin zioten. Ekainaren 1erako guztiz okupatuta zegoen. Luftwafferen nagusitasunaren aurrean, RAF britainiarrak hornigaiak eta tropak Egiptora garraiatu zituen, hurrengo borroketarako gordetzearren.

Alemaniarren garaipena bizkorra eta zalantzarik gabekoa izan arren, Balkanetako kanpainak bost astez atzeratu zuen Bizargorri Operazioa, Sobietar Batasunaren inbasioa alegia.